Het korte antwoord: meestal niet
Vasculaire dementie is meestal geen erfelijke ziekte. De dementie ontstaat door schade aan de bloedvaten in de hersenen, en die schade bouwt iemand in de loop van een leven op: door herseninfarcten, hersenbloedingen of veel kleine, ongemerkte beschadigingen. Er is dus geen gen dat de diagnose van je vader of moeder rechtstreeks aan jou doorgeeft. Wel denken artsen dat aanleg in de genen voor een deel kan bepalen of je dementie krijgt. Aanleg is alleen geen voorspelling: het zegt iets over kans, niet over zekerheid. Hoe de vaatschade precies tot dementie leidt, lees je in de complete gids over vasculaire dementie.
Waar je wél op kunt letten: de risicofactoren
Wat families vaker delen dan genen alleen, zijn de risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Roken, overgewicht, ongezond eten en te weinig bewegen kunnen het risico op schade aan de bloedvaten vergroten, en een hoge bloeddruk en een hoog cholesterol vergroten die kans ook. Herken je bij jezelf dezelfde dingen als bij je vader of moeder, een hoge bloeddruk bijvoorbeeld, dan is dat geen vonnis. Het is juist het deel waar je iets aan kunt doen: bloeddruk en cholesterol zijn te meten en te behandelen, en leefstijl is bij te sturen. Laat het eens controleren bij de huisarts. Meer over hoe die vaatschade eruitziet, en wat witte vlekken op een hersenscan betekenen, lees je in het artikel over de oorzaken van vasculaire dementie.
De uitzondering: CADASIL
Er is één duidelijke uitzondering waarbij vasculaire dementie wél rechtstreeks erfelijk is: CADASIL, een aandoening van de bloedvaten in de hersenen door een verandering in het NOTCH3-gen. Heeft één van je ouders CADASIL, dan heb je 50 procent kans om de ziekte ook te krijgen. Mensen met CADASIL kunnen al tussen hun 35ste en 65ste voor het eerst TIA's en beroertes krijgen, en doordat de hersenen daardoor langzaam beschadigd raken, leidt de ziekte vaak tot dementie.
Komen er in jouw familie op relatief jonge leeftijd herhaalde beroertes of dementie voor, bespreek dat dan met de huisarts. Die kan zo nodig doorverwijzen voor erfelijkheidsonderzoek. Voor de meeste families geldt dat niet, en dan is de conclusie van dit artikel misschien de fijnste die ik je kan geven: de diagnose van je vader of moeder is geen voorspelling over jou. Wat je nu vooral nodig hebt, is niet zorgen over later, maar hulp bij vandaag. Daarover gaat het artikel over zorg bij dementie thuis, en daarover denk ik graag met je mee.
Veelgestelde vragen
Krijg ik vasculaire dementie als mijn vader of moeder het heeft?
Nee, dat is niet gezegd. Vasculaire dementie is geen ziekte die rechtstreeks van ouder op kind overgaat: de dementie ontstaat door vaatschade die iemand in de loop van een leven opbouwt. Artsen denken wel dat aanleg in de genen voor een deel kan bepalen of je dementie krijgt, maar aanleg is geen voorspelling. Wat je vooral van je ouders kunt meekrijgen, zijn de risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals een hoge bloeddruk of een hoog cholesterol. En juist daar valt iets aan te doen: die risicofactoren zijn te controleren en te behandelen.
Wat is CADASIL?
CADASIL is een erfelijke aandoening van de bloedvaten in de hersenen, veroorzaakt door een verandering in het NOTCH3-gen. Heeft één van je ouders CADASIL, dan heb je 50 procent kans om de ziekte ook te krijgen. Mensen met CADASIL kunnen al tussen hun 35ste en 65ste voor het eerst TIA's en beroertes krijgen, en doordat de hersenen daardoor langzaam beschadigd raken, leidt de ziekte vaak tot dementie. CADASIL is de uitzondering op de regel dat vasculaire dementie niet rechtstreeks erfelijk is. Komen er in jouw familie op relatief jonge leeftijd herhaalde beroertes of dementie voor, bespreek dat dan met de huisarts.
Kan ik zelf mijn risico op vasculaire dementie verkleinen?
Je kunt in elk geval de bekende risicofactoren aanpakken. Roken, overgewicht, ongezond eten en te weinig bewegen kunnen het risico op schade aan de bloedvaten vergroten, en een hoge bloeddruk en een hoog cholesterol vergroten die kans ook. Dat zijn precies de dingen die te meten en te beïnvloeden zijn: laat je bloeddruk en cholesterol controleren bij de huisarts, stop met roken als je rookt, en beweeg dagelijks. Garanties bestaan hier niet, dat zou ik je niet eerlijk kunnen beloven. Maar dit is het stuk waar je zelf regie op hebt, en elke wandeling telt gewoon mee.
Bronnen
Voor de feiten in dit artikel over erfelijkheid bij vasculaire dementie heb ik me gebaseerd op deze bronnen:
- Hersenstichting, Vasculaire dementie (schade aan de bloedvaten in de hersenen als oorzaak, artsen denken dat aanleg in de genen voor een deel kan bepalen of je dementie krijgt, risicofactoren: roken, overgewicht, ongezond eten, te weinig bewegen, hoge bloeddruk en hoog cholesterol).
- Hersenstichting, CADASIL (erfelijke aandoening door een verandering in het NOTCH3-gen, 50% kans als één van je ouders CADASIL heeft, eerste TIA's en beroertes tussen het 35ste en 65ste levensjaar, leidt vaak tot dementie).
