Zo verloopt de route naar de diagnose
De diagnose vasculaire dementie wordt in stappen gesteld: eerst de huisarts, daarna zo nodig de geheugenpolikliniek in het ziekenhuis. De huisarts doet gesprekken, een lichamelijk onderzoek en een korte geheugentest, en kan de diagnose zelf stellen of doorverwijzen naar een geheugenpolikliniek. Daar volgt uitgebreider onderzoek, vaak met een hersenscan. Bij vasculaire dementie is die scan extra relevant, omdat de ziekte ontstaat door schade aan de bloedvaten in de hersenen die op een scan zichtbaar kan zijn. Wat vasculaire dementie precies is en welke symptomen erbij horen, lees je in de complete gids over vasculaire dementie.
Waarom die stappen belangrijk zijn: klachten als trager denken, somberheid of vergeetachtigheid kunnen ook andere oorzaken hebben die behandelbaar zijn. Het onderzoek sluit die eerst uit. En als het wél vasculaire dementie is, dan is er reden om er snel bij te zijn: de vaatrisico's, zoals hoge bloeddruk, zijn te behandelen, en met een diagnose komt er hulp op gang die zonder diagnose vaak blijft liggen.
Stap 1: wat de huisarts doet
Bij een vermoeden van dementie plant de huisarts een paar gesprekken, een onderzoek van het lichaam en een geheugentest. Reken dus niet op één afspraak waarin alles duidelijk wordt; het zijn meestal meerdere korte stappen. Opvallend voor veel families: de huisarts wil vaak ook een apart gesprek met een naaste, zoals de partner of een kind. Dat is geen formaliteit. Jij ziet thuis wat er in de spreekkamer onzichtbaar blijft, en jouw verhaal weegt echt mee.
Bloedonderzoek is meestal niet nodig; alleen als de huisarts denkt dat er (ook) iets anders kan spelen. Doorverwijzen naar het ziekenhuis gebeurt vooral als iemand nog relatief jong is, als de huisarts aan een bijzondere vorm van dementie denkt, of als er twijfel is over de oorzaak van de klachten. En belangrijk om te weten: dat gebeurt alleen als je vader of moeder dat zelf ook wil. Niemand wordt een onderzoekstraject in geduwd.
Stap 2: de geheugentest (MMSE of MoCA)
De MMSE (Mini Mental State Examination) is een eerste test bij een vermoeden van geheugenproblemen of dementie. Het is een korte vragenlijst met vragen en opdrachten die een beeld geeft van het geheugen, het taalvermogen en de concentratie, en het afnemen duurt ongeveer tien minuten. De arts kan als alternatief een MoCA-test (Montreal Cognitive Assessment) afnemen.
Twee dingen om vooraf tegen je vader of moeder te zeggen. Eén: het is geen examen waarvoor je kunt slagen of zakken, de test geeft een eerste beeld en is op zichzelf geen diagnose. Twee: het is normaal om er zenuwachtig voor te zijn. Veel mensen ervaren zo'n test als een overhoring, en dat begrijp ik goed. Neem gerust een lijstje met vragen mee naar zo'n afspraak; niemand kijkt daar raar van op, ik werk zelf ook nooit zonder.
Stap 3: de geheugenpoli en de MRI-scan
Op de geheugenpolikliniek wordt het onderzoek uitgebreider. Denk aan een neuropsychologisch onderzoek (NPO) en beeldvormend onderzoek met een MRI- of CT-scan. Het neuropsychologisch onderzoek brengt in kaart welke functies goed werken en welke haperen: geheugen, tempo, aandacht, plannen. Juist bij vasculaire dementie is dat waardevol, omdat het beeld daar vaak anders is dan bij Alzheimer: niet het vergeten voorop, maar traagheid en moeite met overzicht. Herken je dat beeld, lees dan ook het artikel over de symptomen van vasculaire dementie.
De hersenscan maakt de vaatschade zichtbaar. De Hersenstichting beschrijft dat het soms nodig is een CT-scan of MRI-scan te maken, waarna de arts kan bepalen of iemand vasculaire dementie heeft. In de uitslag duiken dan soms termen op die families 's avonds googlen: witte vlekken, aderverkalking, een Fazekas-score. Wat die woorden betekenen en wat wel en niet vaststaat, leg ik in gewone taal uit in het artikel over de oorzaken van vasculaire dementie.
Wat je als familie voorbereidt, en wat er na de diagnose komt
Je kunt het onderzoek als familie echt beter maken. Schrijf vooraf concrete voorbeelden op van wat je thuis ziet en sinds wanneer: het stilvallen, de administratie die blijft liggen, het tragere lopen. In de spreekkamer is iemand vaak net op zijn best, en jouw voorbeelden vullen dat gat. Ga mee naar de afspraken, neem een actueel medicijnoverzicht mee en vraag bij de aanmelding hoe lang het traject bij dit ziekenhuis duurt en wanneer het uitslaggesprek volgt. Hoe je zo'n gesprek daarna thuis bespreekt, verschilt per persoon; je moet een beetje aanvoelen wat jouw vader of moeder aankan. Dat geldt voor mij aan de keukentafel net zo goed als voor jou.
En dan de vraag die families mij het vaakst stellen: wat schieten we op met een diagnose als er toch geen medicijn is dat de dementie geneest? Eerlijk: meer dan je denkt. De diagnose opent de deur naar behandeling van de vaatrisico's, naar begeleiding en naar hulp thuis, van wijkverpleging tot dagbesteding. Zeg ik daar meteen eerlijk bij: die reguliere hulp kent wachttijden en wisselende gezichten, en komt zelden in de avond of nacht. Wat je dan stap voor stap kunt regelen, en waar particuliere zorg als aanvulling past, lees je in het artikel over zorg bij dementie thuis. En zit je nu al met vragen over wat er thuis nodig is: daar denk ik graag in mee, gewoon in een gratis gesprek.
Veelgestelde vragen
Wie stelt de diagnose vasculaire dementie?
De route begint bij de huisarts. Vermoedt de huisarts dementie, dan kan die de diagnose in veel gevallen zelf stellen, met gesprekken, een lichamelijk onderzoek en een geheugentest. De huisarts kan ook doorverwijzen naar een geheugenpolikliniek in het ziekenhuis, bijvoorbeeld als iemand nog relatief jong is, als er mogelijk een bijzondere vorm van dementie speelt of als er twijfel is over de oorzaak van de klachten. Juist bij een vermoeden van vasculaire dementie gebeurt dat vaak, omdat een hersenscan kan helpen om de vaatschade in beeld te brengen.
Wat is een MMSE-test?
De MMSE (Mini Mental State Examination) is een eerste, korte test die wordt gebruikt bij een vermoeden van geheugenproblemen of dementie. De vragenlijst geeft een beeld van iemands geheugen, taalvermogen en concentratie, en het afnemen duurt ongeveer tien minuten. De arts kan als alternatief een MoCA-test afnemen (Montreal Cognitive Assessment). Belangrijk om te weten: de uitslag van zo'n korte test is een eerste beeld, geen diagnose. Voor de diagnose kijkt de arts naar het hele plaatje: het verhaal van jou en je naaste, het lichamelijk onderzoek en zo nodig verder onderzoek in het ziekenhuis.
Is een MRI-scan altijd nodig bij vasculaire dementie?
Niet altijd, maar vaak wel zinvol. De Hersenstichting beschrijft dat het soms nodig is om een CT-scan of een MRI-scan te maken; daarna kan de arts bepalen of iemand vasculaire dementie heeft. Op zo'n scan is de schade aan de bloedvaten in de hersenen te zien, en dat helpt om vasculaire dementie te onderscheiden van andere vormen. In de uitslag staan soms termen die vragen oproepen, zoals witte vlekken of een Fazekas-score. Wat die begrippen betekenen, lees je in het artikel over de oorzaken van vasculaire dementie.
Hoe lang duurt het onderzoek naar dementie?
Daar bestaat geen vast getal voor, omdat het per situatie en per ziekenhuis verschilt. Bij de huisarts gaat het meestal om een paar gesprekken, verspreid over meerdere afspraken: met jou, met je naaste en voor de testen. Word je doorverwezen naar een geheugenpolikliniek, dan volgen daar meerdere onderzoeken, zoals een neuropsychologisch onderzoek en een hersenscan, en daarna een uitslaggesprek. Vraag bij de aanmelding gewoon hoe zij het organiseren en wanneer je de uitslag kunt verwachten; dan weet je waar je aan toe bent en voorkom je weken van onnodig wachten in onzekerheid.
Wat kan ik als familie voorbereiden?
Drie dingen maken het onderzoek waardevoller. Ten eerste: ga mee. De huisarts wil vaak een apart gesprek met een naaste, zoals de partner of een kind, omdat jouw beeld van thuis onmisbaar is. Ten tweede: schrijf concrete voorbeelden op van wat je ziet en sinds wanneer, want in de spreekkamer is iemand vaak net op zijn best. Denk aan het stilvallen, trager denken, dingen die blijven liggen. Ten derde: neem een actueel medicijnoverzicht mee en noteer vooraf je vragen. Zo wordt het gesprek een gezamenlijk onderzoek in plaats van een overhoring.
Bronnen
Voor de feiten in dit artikel over de diagnose van vasculaire dementie heb ik me gebaseerd op deze bronnen:
- Thuisarts.nl, Ik ben bang dat ik dementie krijg (het onderzoek bij de huisarts: een paar gesprekken, lichamelijk onderzoek, apart gesprek met een naaste en een geheugentest; bloedonderzoek meestal niet nodig; redenen voor doorverwijzing naar het ziekenhuis).
- Zorg voor Beter, Diagnose bij dementie (de huisarts kan de diagnose zelf stellen of doorverwijzen naar een geheugenpolikliniek; de MMSE geeft een beeld van geheugen, taalvermogen en concentratie; vervolgonderzoek zoals neuropsychologisch onderzoek en MRI/CT).
- Ziekenhuis Gelderse Vallei, MMSE (de MMSE als eerste test bij een vermoeden van dementie, duur ongeveer tien minuten, de MoCA als alternatief).
- Hersenstichting, Vasculaire dementie (soms is een CT-scan of MRI-scan nodig, waarna de arts kan bepalen of iemand vasculaire dementie heeft).
