De vier kernsymptomen van Parkinson
De ziekte van Parkinson kent vier motorische kernsymptomen. Niet iedereen heeft ze allemaal, en zeker in het begin zitten de klachten vaak aan één kant van het lichaam.
1. Trillen in rust (tremor)
Het bekendste symptoom, maar niet het meest voorkomende beginsignaal. Ongeveer driekwart van de mensen met Parkinson krijgt een tremor: trillen van een hand, arm of been, juist in rust, dat afneemt bij bewegen. Sommige mensen voelen een inwendig trillen dat aan de buitenkant nog niet zichtbaar is.
2. Stijfheid (rigiditeit)
Spieren die niet meer ontspannen: een stijve schouder, een zwaar gevoel in arm of been, pijn in de spieren. Stijfheid wordt in het begin nogal eens aangezien voor artrose of een slijtageklacht.
3. Traagheid (bradykinesie)
Alles gaat langzamer én kleiner: lopen met kleine stapjes, trager aankleden, een handschrift dat per regel krimpt, een zachtere stem, minder mimiek in het gezicht (het maskergelaat). Voor de diagnose is dit het belangrijkste symptoom.
4. Houdings- en balansproblemen
Vaak pas later in de ziekte: voorovergebogen houding, moeite met omdraaien, balansverlies en soms freezing: de voeten die plots aan de vloer geplakt lijken. Dat is een belangrijk moment om vallen serieus te nemen.
De voorbodes: signalen die jaren eerder beginnen
Parkinson begint niet met trillen. Onderzoekers van het Radboudumc denken dat de ziekte waarschijnlijk begint met niet-motorische klachten, en dat een trage stoelgang (obstipatie) daarvan de allereerste lijkt te zijn. Andere bekende voorbodes:
- Minder goed of niet meer kunnen ruiken
- Onrustige droomslaap: schreeuwen, slaan of trappen tijdens dromen, soms jaren voor de eerste bewegingsklachten
- Somberheid, angst of een depressie zonder duidelijke aanleiding
- Aanhoudende vermoeidheid
- Een zachtere, vlakkere stem
Belangrijk om erbij te zeggen: al deze klachten komen ook heel vaak voor zónder Parkinson. Slecht ruiken of somber zijn betekent niet dat er iets ernstigs aan de hand is. Het wordt pas een signaal als meerdere van deze klachten samenkomen met trager of stijver bewegen. Over de onzichtbare klachten die bij de ziekte zelf horen, zoals hallucinaties, slaapproblemen en verandering van karakter, schreef ik een apart artikel: niet-motorische symptomen en gedrag bij Parkinson.
Verschillen tussen mannen en vrouwen
Parkinson komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen, en de ziekte begint bij vrouwen gemiddeld twee tot drie jaar later. Vrouwen hebben vaak mildere bewegingsklachten, maar somberheid en depressie komen bij hen iets vaker voor, en ze krijgen vaker en eerder last van overbeweeglijkheid als bijwerking van de medicatie.
In de praktijk betekent dit: bij vrouwen wordt de diagnose nogal eens later gesteld, omdat de klachten subtieler beginnen en eerder worden toegeschreven aan stress, de overgang of ouder worden. Herken je dat patroon bij je moeder of partner, benoem dan bij de huisarts concreet wat je ziet: het tempo, de stem, het handschrift, de mimiek. Hoe specifieker jij bent, hoe sneller de juiste vervolgstap komt.
Wanneer naar de huisarts?
Ga naar de huisarts als je bij jezelf of je naaste ziet dat bewegen trager of stijver wordt, zeker in combinatie met trillen in rust, een slepend been, een arm die niet meezwaait of een krimpend handschrift. Je hoeft niet zeker te weten dat het Parkinson is; dat hoeft niemand thuis uit te zoeken. De huisarts kijkt mee en verwijst bij twijfel door naar de neuroloog, want alleen die kan de diagnose stellen.
Hoe dat onderzoek eruitziet, welke tests er bestaan (van de bekende handen-draaitest tot de DAT-scan) en waarom een hersenscan meestal niet nodig is, lees je in het artikel over de diagnose van Parkinson.
En is de diagnose al gesteld, en merk je dat het thuis steeds meer moeite kost: weet dat er meer kan dan veel families denken. Van een parkinsonverpleegkundige tot hulp op de zware momenten van de dag. Daarover lees je meer in thuiszorg en langer thuis wonen met Parkinson, of doe de gratis check hieronder. Dan kijk ik met je mee.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de eerste symptomen van Parkinson?
De eerste symptomen van Parkinson zijn vaak niet de bekende bewegingsklachten. Jaren eerder kunnen er al voorbodes zijn: minder goed ruiken, een tragere stoelgang (obstipatie), onrustige nachten waarin iemand dromen letterlijk uitleeft, een zachtere stem en somberheid. De eerste zichtbare bewegingsklacht is meestal trillen in rust in één hand, of juist stijfheid en traagheid aan één kant van het lichaam. Ook een kleiner wordend handschrift en een arm die niet meer meezwaait bij het lopen zijn klassieke vroege signalen.
Wat is een voorbode van Parkinson?
Voorbodes zijn klachten die jaren voor de diagnose kunnen beginnen, nog zonder duidelijke bewegingsproblemen. De bekendste zijn een verminderde reuk, obstipatie (volgens onderzoekers van het Radboudumc waarschijnlijk de allereerste), heftig bewegen en praten tijdens de droomslaap, somberheid en vermoeidheid. Let op: elk van deze klachten komt ook heel vaak voor zónder Parkinson. Eén voorbode zegt dus weinig. Het wordt pas een reden om naar de huisarts te gaan als er meerdere signalen bij elkaar komen, zeker in combinatie met trager bewegen.
Wat zijn de symptomen van Parkinson bij vrouwen?
Vrouwen krijgen dezelfde kernsymptomen als mannen: trillen, stijfheid en traagheid. Toch zijn er gemiddeld verschillen. Vrouwen krijgen de ziekte gemiddeld twee tot drie jaar later dan mannen en hebben vaak mildere bewegingsklachten. Daar staat tegenover dat somberheid en depressie bij vrouwen iets vaker voorkomen, en dat vrouwen vaker en eerder last krijgen van overbeweeglijkheid als bijwerking van de medicijnen. Omdat de klachten bij vrouwen subtieler kunnen beginnen, duurt het soms langer voordat er aan Parkinson wordt gedacht.
Wat zijn de symptomen van Parkinson bij mannen?
Mannen krijgen vaker Parkinson dan vrouwen en gemiddeld op iets jongere leeftijd. De klachten beginnen vaak met stijfheid, traagheid of trillen aan één kant van het lichaam: een voet die sleept, een arm die niet meezwaait, moeite met omdraaien in bed. Ook typisch: een zachtere, monotone stem en minder mimiek in het gezicht. Partners merken de verandering vaak eerder op dan de man zelf. Herken je meerdere van deze signalen, maak dan een afspraak bij de huisarts.
Wat is freezing bij Parkinson?
Freezing betekent letterlijk bevriezen: de voeten lijken plotseling aan de vloer vastgeplakt, terwijl het bovenlichaam wel door wil. Het gebeurt vooral bij het opstarten van het lopen, in deuropeningen, bij het omdraaien of in drukke ruimtes. Freezing is een van de belangrijkste oorzaken van vallen bij Parkinson. Er zijn trucs die helpen, zoals in gedachten tellen, over lijnen op de vloer stappen of een rollator met een laserlijn. Een fysiotherapeut die gespecialiseerd is in Parkinson kan deze technieken aanleren.
Wat is een maskergelaat bij Parkinson?
Een maskergelaat is het strakker en uitdrukkingslozer worden van het gezicht doordat de gezichtsspieren, net als de rest van het lichaam, trager en stijver worden. Iemand kijkt daardoor vlak of afwezig, knippert minder en lacht minder mee, terwijl de gevoelens er gewoon nog zijn. Dat is belangrijk om te weten voor de omgeving: het gezicht zegt bij Parkinson niet meer alles over wat iemand voelt. Vraag dus door in plaats van te lezen aan de buitenkant.
Bronnen
Voor de feiten in dit artikel heb ik me gebaseerd op deze bronnen:
- Radboudumc, expertisecentrum Parkinson & bewegingsstoornissen, vraagbaak ziekteverloop (ongeveer driekwart van de mensen krijgt een tremor, tremor-dominante vorm verloopt gemiddeld gunstiger, de ziekte begint waarschijnlijk met niet-motorische klachten waarvan obstipatie de eerste lijkt).
- Radboudumc, Vrouw en parkinson (vrouwen krijgen de ziekte gemiddeld twee tot drie jaar later, hebben vaak mildere motorische klachten, depressie komt iets vaker voor en vrouwen krijgen vaker en eerder overbeweeglijkheid).
- Thuisarts.nl, Ziekte van Parkinson (kernkenmerken trager bewegen en trillen of stijfheid, diagnose door de neuroloog).
