Hoe wordt Parkinson vastgesteld?
De ziekte van Parkinson is een klinische diagnose. Dat betekent: de neuroloog stelt de diagnose op basis van het verhaal van de patiënt en een lichamelijk onderzoek in de spreekkamer. Geen laboratorium, geen apparaat dat een uitslag print. De arts kijkt naar hoe iemand loopt, beweegt, praat en schrijft, en vraagt door op wat er thuis is veranderd.
Volgens Thuisarts.nl let de neuroloog vooral op de kernverschijnselen: trager bewegen (bradykinesie), in combinatie met trillen in rust of stijfheid. Ook de verdeling telt mee. Parkinson begint vrijwel altijd aan één kant van het lichaam, en dat verschil blijft vaak jaren zichtbaar. Welke klachten daar allemaal bij horen, lees je in het artikel over de symptomen van Parkinson.
Voor families voelt dat soms mager: zoiets ingrijpends, vastgesteld met kijken en vragen? Toch is het geoefende oog van een neuroloog hier betrouwbaarder dan welke scan ook. En eerlijk is eerlijk: helemaal waterdicht is de diagnose in het begin niet. Zeker in een vroeg stadium kan het beeld nog op een andere aandoening blijken te lijken, en wordt de diagnose soms later bijgesteld naar een vorm van parkinsonisme. Dat is geen fout van de arts, dat is de aard van deze ziekte.
Bestaat er een parkinson-test?
Kort antwoord: nee. Er is geen bloedtest, geen online test en geen scan die met zekerheid zegt "dit is Parkinson". Wie online een zelftest invult, krijgt hooguit een indicatie om naar de huisarts te gaan. Meer waarde moet je er niet aan hechten, in beide richtingen: een geruststellende uitslag sluit niets uit, een verontrustende uitslag bewijst niets.
De test met handen draaien
Wat mensen vaak bedoelen met "de parkinson-test" is een onderdeel van het neurologisch onderzoek: snelle wisselbewegingen maken. De arts vraagt bijvoorbeeld om de hand snel om en om op het bovenbeen te leggen, afwisselend met de handpalm en de handrug, of om duim en wijsvinger zo snel en groot mogelijk op elkaar te tikken. Waar de arts op let is niet of het lukt, maar wat er na een paar herhalingen gebeurt. Bij Parkinson wordt de beweging steeds kleiner, trager en onregelmatiger. Dat uitdoven van de beweging is typisch voor bradykinesie, het kernsymptoom van de ziekte.
Reactie op medicatie als aanwijzing
Soms gebruikt de neuroloog nog een ander hulpmiddel: kijken hoe iemand reageert op parkinsonmedicatie (levodopa). Mensen met de ziekte van Parkinson knappen daar meestal duidelijk van op. Mensen met een atypische vorm van parkinsonisme reageren veel minder goed. Een goede reactie op de medicatie maakt de diagnose daardoor een stuk zekerder.
DAT-scan en MRI: wanneer wel, wanneer niet
Bij de meeste mensen is er helemaal geen scan nodig. Toch vragen families er vaak naar, want een scan voelt als zekerheid. Daarom is het goed om te weten wat scans wél en níét kunnen.
Een MRI-scan van de hersenen kan Parkinson niet aantonen: de ziekte is op een gewone hersenscan niet te zien. De MRI wordt soms gemaakt om iets ánders uit te sluiten, bijvoorbeeld doorgemaakte beroertes die vergelijkbare klachten geven.
Een DAT-scan (DAT-SPECT) is een nucleaire scan waarbij je een licht radioactieve stof krijgt ingespoten. De scan maakt zichtbaar hoeveel dopamine-transporteurs er nog actief zijn in de hersenen, en kan zo het verschil helpen tonen tussen aandoeningen waarbij het dopaminesysteem is aangetast en klachten met een andere oorzaak. De arts zet dit onderzoek alleen in bij twijfel, bijvoorbeeld als onduidelijk is of een tremor bij Parkinson hoort of een andere verklaring heeft.
Ook hier past eerlijkheid: zelfs een DAT-scan geeft geen volledige zekerheid. Er bestaat op dit moment simpelweg geen onderzoek dat de diagnose Parkinson definitief bewijst. De combinatie van het verhaal, het lichamelijk onderzoek, het beloop in de tijd en de reactie op medicatie: dát is samen de diagnose.
En dan is er die diagnose. Wat nu?
Ik zit met enige regelmaat bij families aan tafel in de weken na zo'n gesprek bij de neuroloog. Wat ik dan zie: opluchting en schrik door elkaar heen. Opluchting, omdat er eindelijk een naam is voor wat al maanden of jaren niet klopte. Schrik, omdat die naam Parkinson is. Al die gevoelens mogen er tegelijk zijn.
Praktisch gezien begint na de diagnose de behandeling, en daar is meer mogelijk dan veel mensen denken: medicatie, fysiotherapie, en in een later stadium geavanceerdere opties. In het artikel over de behandeling van Parkinson zet ik op een rij wat er bestaat en wat het doet.
En voor thuis: je hoeft niet meteen van alles te regelen. Parkinson ontwikkelt zich meestal langzaam, en de meeste mensen kunnen na de diagnose nog jaren goed vooruit. Maar het helpt wel om te weten waar je aan toe bent. Twijfel je wat de diagnose voor jullie thuissituatie betekent, of wil je gewoon even sparren met iemand die dit vaker ziet? Doe de gratis check of laat je terugbellen. Dan kijken we samen wat er in jullie situatie past. Eerlijk advies, over álle routes.
Veelgestelde vragen over de diagnose Parkinson
Hoe wordt de diagnose Parkinson vastgesteld?
De diagnose wordt gesteld door een neuroloog, en het is een zogeheten klinische diagnose: de arts stelt hem op basis van het verhaal van de patiënt en een lichamelijk onderzoek in de spreekkamer. Er bestaat geen scan of bloedtest die met zekerheid kan aantonen dat iemand Parkinson heeft. De neuroloog kijkt naar de kernverschijnselen, vooral trager bewegen in combinatie met trillen of stijfheid, en let erop of de klachten aan één kant van het lichaam zijn begonnen. Soms wordt aanvullend onderzoek gedaan om andere aandoeningen uit te sluiten.
Bestaat er een test voor Parkinson?
Nee, er bestaat geen enkele test die de diagnose Parkinson met zekerheid stelt: geen bloedtest, geen online test en ook geen scan. Online vragenlijsten kunnen hooguit een reden geven om naar de huisarts te gaan, meer niet. Wat wél bestaat: de neuroloog gebruikt tijdens het lichamelijk onderzoek een reeks opdrachten (zoals snel de handen draaien) om traagheid en stijfheid te beoordelen, en soms wordt gekeken hoe iemand reageert op parkinsonmedicatie. Mensen met Parkinson knappen daar meestal duidelijk van op, mensen met een vorm van parkinsonisme veel minder.
Wat is de test met handen draaien?
Dat is een vast onderdeel van het neurologisch onderzoek. Je moet dan snel achter elkaar wisselbewegingen maken, bijvoorbeeld de hand op het bovenbeen om en om met de handpalm en de handrug neerleggen, of duim en wijsvinger snel op elkaar tikken. De arts let niet alleen op het tempo, maar vooral op wat er ná een paar keer gebeurt: bij Parkinson wordt de beweging steeds kleiner, trager en hakkeliger. Dat verschijnsel heet bradykinesie en het is het kernsymptoom van de ziekte. Thuis zelf oefenen op deze test heeft geen zin; het gaat om het geoefende oog van de arts.
Wat is een DAT-scan en wanneer is die nodig?
Een DAT-scan (DAT-SPECT) is een nucleaire scan die zichtbaar maakt hoe het dopaminesysteem in de hersenen werkt. Je krijgt een licht radioactieve stof ingespoten, waarna een scanner laat zien hoeveel dopamine-transporteurs er nog actief zijn. Bij de meeste mensen is deze scan niet nodig: de diagnose wordt gewoon in de spreekkamer gesteld. De arts vraagt de scan alleen aan bij twijfel, bijvoorbeeld om onderscheid te maken tussen Parkinson en een tremor met een andere oorzaak. Let op: ook een DAT-scan kan Parkinson niet met volledige zekerheid aantonen of uitsluiten.
Ik denk dat ik Parkinson heb. Wat moet ik doen?
Ga naar de huisarts en beschrijf zo concreet mogelijk wat je merkt: sinds wanneer, aan welke kant van het lichaam, en wat er veranderd is in bewegen, schrijven, lopen of reuk. Neem als het kan iemand mee die de veranderingen ook heeft gezien; naasten merken vaak dingen op die je zelf niet ziet. De huisarts verwijst bij een vermoeden door naar de neuroloog. En probeer jezelf niet gek te maken met online tests: veel verschijnselen die bij Parkinson passen, zoals trillen of stijfheid, hebben vaak een andere en onschuldiger oorzaak.
Bronnen
- ParkinsonNet, diagnose van de ziekte van Parkinson (klinische diagnose door de neuroloog, rol van levodopa-respons, Parkinson niet vast te stellen met een hersenscan)
- Radboudumc, onderzoek bij de ziekte van Parkinson (neurologisch onderzoek, MRI als aanvullend onderzoek, nucleaire scans zoals DAT-SPECT bij twijfel)
- Thuisarts.nl, ziekte van Parkinson (kernkenmerken van de diagnose, scan meestal niet nodig)
