Personeelstekort in de zorg: waarom het je thuis raakt

Laat ik beginnen met wat feiten, want die spreken voor zich. Op dit moment werkt ongeveer 1 op de 7 werkenden in Nederland in de zorg. Dat is al veel. Zou de zorg op precies dezelfde manier blijven werken als nu, dan zou in 2040 1 op de 4 werkenden in de zorg moeten werken, en rond 2060 zelfs 1 op de 3.

Dat gaat simpelweg niet lukken. Er zijn niet genoeg mensen, en de zorg kan niet alle andere sectoren (onderwijs, politie, bouw) leegtrekken. Dit is geen mening, het is rekenkunde. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) schreef het al op in 2021: de zorg zoals we die kennen is op deze manier niet houdbaar.

Er vallen twee dingen tegelijk samen, en als ik ze uitleg aan de keukentafel valt het kwartje meestal snel.

Er komen veel meer ouderen. Het aantal mensen van 80 jaar en ouder verdubbelt tussen nu en ongeveer 2045, van zo'n 0,9 miljoen naar 1,8 miljoen. Mensen worden ouder, en op hogere leeftijd is de kans op een zwaardere zorgvraag groter.

Er komen relatief minder werkende mensen. De zogeheten grijze druk loopt op: nu zijn er nog ongeveer 3 werkende mensen (tussen 20 en 65 jaar) per 65-plusser, in 2040 zijn dat er nog maar zo'n 2. Minder handen, meer mensen die zorg nodig hebben.

Het gevolg is precies wat je zou verwachten: dezelfde hoeveelheid zorg verdelen over steeds minder mensen. En dat merk ik elke dienst.

De overheid stuurt hier bewust op. In 2022 presenteerde het ministerie van VWS het programma WOZO (Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen), met als kernnorm: zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan.

In gewone taal betekent dat: er wordt eerst gekeken wat je zelf en je familie nog kunnen, daarna pas wat de zorg kan betekenen. En een verpleeghuisplek wordt steeds meer voorbehouden aan de allerzwaarste zorgvragen. Niet omdat de overheid je in de kou wil laten staan, maar omdat er domweg niet genoeg personeel is om het anders te doen. Wat dat betekent voor thuis wonen lees je in dit artikel over langer thuis wonen.

Dit is het deel dat ik families het liefst zou willen besparen, maar je hebt er meer aan als ik eerlijk ben. Vroeger gold: als je een indicatie had, kwam de zorg. Nu is dat niet meer vanzelfsprekend.

Ik sta met regelmaat bij mensen aan de keukentafel die alles goed hebben geregeld, een nette indicatie, een aanvraag op tijd, en die toch te horen krijgen dat er geen personeel beschikbaar is. Of dat de wijkverpleging vol zit. Of dat de nachtzorg er deze week niet is. En dat is schrijnend, want het gaat om mensen die het echt nodig hebben. Een dochter die in tranen vraagt waarom haar moeder, die vijf keer per week valt, gewoon op een lijst staat. Ik snap die boosheid. Het voelt oneerlijk, en eerlijk gezegd is het dat ook een beetje.

Maar het betekent niet dat er helemaal niets mogelijk is. Het betekent dat je vaak een tweede route nodig hebt naast de reguliere zorg. En die route bestaat.

Een wachtlijst betekent niet dat er niets kan. Soms helpt het om de aanvraag scherper op tafel te krijgen, soms is er een ander loket dat sneller acteert, soms zit er ruimte in een aanpassing in huis. En soms is particuliere thuiszorg een aanvulling die op vaste momenten precies invult wat de reguliere route niet rondkrijgt. Of dat in jullie situatie past, hangt af van wat er speelt.

Sommige routes kosten geld, dat is eerlijk. Andere zijn vergoed maar vragen geduld. De combinatie die werkt, zit vrijwel altijd op meerdere routes tegelijk.

Wil je weten wat in jouw situatie kan, ook als de wijkverpleging vol zit? Doe de gratis zelfcheck. In ongeveer een minuut zie je welke mogelijkheden er zijn, en ik bel je terug om mee te denken.