Mantelzorg en vergoeding: waar heb je recht op?

Laat ik beginnen met de waarheid, want daar heb je het meeste aan. Er bestaat in Nederland geen salaris voor mantelzorgers. Geen vast maandbedrag, geen uurvergoeding waar je automatisch recht op hebt omdat je voor iemand zorgt. En ja, dat voelt vaak oneerlijk. Je doet werk dat anders door een betaalde professional zou worden gedaan, soms tientallen uren per week, en toch staat er geen vanzelfsprekende vergoeding tegenover.

Ik zeg dit niet om je te ontmoedigen, maar omdat ik families te vaak heb zien rekenen op iets wat er niet blijkt te zijn. Dan is de teleurstelling dubbel zo groot. Wat er wél is, zijn een paar regelingen die in specifieke situaties geld of ondersteuning opleveren. Hieronder loop ik ze één voor één met je langs: wat het is, wanneer je ervoor in aanmerking komt, en hoe je het aanvraagt.

De enige manier waarop je als mantelzorger structureel betaald kunt krijgen voor je zorg, is via een persoonsgebonden budget (PGB). Dat is een geldbedrag waarmee je naaste zelf zorg inkoopt. En daar zit meteen de kern: het budget is niet van jou, het is van je naaste. Die wordt budgethouder genoemd. Met dat budget kan je naaste jou als zorgverlener inhuren via een zorgovereenkomst. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) betaalt jou dan uit. De budgethouder krijgt het geld dus nooit zelf op de rekening; de SVB regelt de betaling aan de zorgverleners.

Een PGB krijg je niet zomaar. Er gelden harde voorwaarden:

• Je naaste moet een geldige indicatie hebben. Dat kan via de Wlz (langdurige zorg, beoordeeld door het CIZ), de Wmo (via de gemeente) of de Jeugdwet (voor kinderen).
• De zorg moet structureel en intensief zijn. Een paar boodschappen of af en toe gezelschap valt er niet onder.
• Je naaste (of een vertegenwoordiger) moet het budget zelf kunnen beheren: overeenkomsten afsluiten, een administratie bijhouden, verantwoording afleggen.

Voor de hoogte van de vergoeding wordt onderscheid gemaakt tussen informele zorg (zorg door familie, vrienden of bekenden) en formele zorg (zorg door een professional of zorgverlener). Voor informele zorg geldt in 2026 binnen de Wlz een maximumtarief van ongeveer €26,98 per uur. Voor formele zorg liggen de tarieven hoger, tot ongeveer €84,99 per uur. De PGB-tarieven zijn in 2026 met ruim 5% gestegen ten opzichte van 2025.

In de praktijk merk ik dat het PGB voor de juiste situatie heel waardevol is, maar ook dat de administratie mensen afschrikt. Het is geen knop die je indrukt; het vraagt aandacht en een naaste met een geldige indicatie. Heeft je naaste die nog niet, lees dan eerst hoe een CIZ-indicatie werkt.

Misschien heb je weleens gehoord van het mantelzorgcompliment. Dat was een landelijk geldbedrag, maar dat is al in 2015 afgeschaft. In plaats daarvan krijgen gemeenten nu geld om mantelzorgers te waarderen, de zogeheten mantelzorgwaardering.

Het vervelende is dat elke gemeente dit anders invult. De ene gemeente geeft een geldbedrag (vaak rond de €50 tot €200 per jaar), de andere een cadeaubon, een dagje uit, een bloemetje of praktische ondersteuning. Sommige gemeenten vragen je het zelf aan te vragen, andere koppelen het aan een inschrijving bij het lokale steunpunt mantelzorg.

Mijn advies: zoek op de website van de gemeente waar je naaste woont op "mantelzorgwaardering", of bel het steunpunt mantelzorg in die gemeente. Het is geen vetpot, maar het is een gebaar van erkenning, en die erkenning doet er voor veel mantelzorgers wel degelijk toe.

Als je werkt en daarnaast voor iemand zorgt, heb je recht op zorgverlof. Dat is geen geld in de hand, maar het geeft je wel ruimte zonder dat je meteen vakantiedagen hoeft op te branden. Er zijn twee vormen:

• Kortdurend zorgverlof. Per jaar maximaal twee keer je wekelijkse arbeidsduur. Werk je 32 uur per week, dan is dat dus 64 uur per jaar. Je werkgever betaalt minimaal 70% van je loon door (en minimaal het minimumloon). Dit is voor de noodzakelijke zorg op korte termijn.
• Langdurend zorgverlof. Per jaar maximaal zes keer je wekelijkse arbeidsduur. Dit verlof is meestal onbetaald, maar geeft je het recht om langere tijd minder te werken zonder je baan te verliezen.

Je hebt wettelijk recht op dit verlof. Je werkgever mag het alleen in heel uitzonderlijke gevallen weigeren, bijvoorbeeld als de continuïteit van het bedrijf er ernstig door in gevaar komt. Check ook even je cao: sommige cao's regelen gunstigere voorwaarden dan de wet.

Zorg je intensief voor je eigen kind met een ziekte of beperking? Dan kun je in aanmerking komen voor dubbele kinderbijslag. Dit geldt voor kinderen tussen ongeveer 3 en 18 jaar die door hun zorgvraag veel meer aandacht en zorg nodig hebben dan een leeftijdsgenoot.

Je vraagt het aan bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Het CIZ beoordeelt vaak of de zorgbehoefte zwaar genoeg is. Het is een van de weinige regelingen waarbij je als mantelzorger (in dit geval als ouder) wel direct een hoger bedrag op je rekening kunt krijgen.

Dit weten de meeste mensen niet, en daarom noem ik het er apart bij. Een aantal zorgverzekeraars vergoedt mantelzorgondersteuning via de aanvullende verzekering. Denk aan een vergoeding voor respijtzorg, een mantelzorgmakelaar die de regeltaken van je overneemt, of een cursus om de zorg vol te houden.

Het verschilt sterk per verzekeraar en per pakket. Het kost je vijf minuten om in de polisvoorwaarden van je aanvullende verzekering te zoeken op "mantelzorg". Voor wie het heeft, is het zonde om het te laten liggen.

Ik kom regelmatig bij families waar de vraag naar vergoeding eigenlijk een andere vraag verbergt. Als iemand mij vraagt "waar heb ik recht op?", dan hoor ik daar vaak doorheen: ik kan dit niet meer alleen, en ik weet niet hoe ik het moet volhouden. En dat is een eerlijk en menselijk gevoel. Je doet al zo lang zo veel, en dan blijkt dat er financieel weinig tegenover staat. Dat is een klap.

Hier wil ik eerlijk tegen je zijn, want ik zie het te vaak misgaan. Zelfs als alle regelingen meezitten, lost het geld de werklast niet op. Een PGB van een paar tientjes per uur betaalt niet de nachten dat je wakker ligt, of de zorg die om half drie 's nachts doorgaat. Erkenning van de gemeente is fijn, maar het geeft je je vrije zaterdag niet terug.

Wat mantelzorgers die dreigen om te vallen écht helpt, is niet meer geld maar minder last: iemand die de zorg tijdelijk overneemt zodat jij op adem kunt komen. Dat heet respijtzorg. Via de gemeente kan dat soms, maar dat vraagt een aanvraag en geduld. Particuliere zorg kun je vaak binnen enkele dagen regelen, zonder indicatie, op de momenten dat het jou uitkomt. Het kost geld, maar het geeft je iets terug wat met geen enkele vergoeding te koop is: rust, en de ruimte om het vol te houden.

Ik ben verpleegkundige in de wijk en ik ken het systeem van binnenuit: welke regeling bij welke situatie past, wanneer een PGB de moeite waard is, en wanneer je beter even vervangende zorg regelt. Bij Zorgbaar denk ik met je mee, eerlijk, ook als de uitkomst is dat je via de gemeente of je verzekeraar verder moet.

Wil je weten wat in jouw situatie het meeste lucht geeft? Doe de gratis zelfcheck. In ongeveer een minuut zie je welke mogelijkheden er zijn, en ik bel je terug om mee te denken. Geen verkooppraat, gewoon een mens die het systeem kent.