Je vader of moeder mag naar huis, maar er is geen thuiszorg

Laat ik beginnen met het belangrijkste, want dat is precies waar families in dit moment overheen worden gepraat: “alle thuiszorg zit vol” betekent niet dat je moeder zonder veilige oplossing naar huis moet. Het betekent dat de zorg vóór het ontslag geregeld of overbrugd hoort te worden. Dat er nu geen plek is bij de eerste aanbieder, is een probleem van het systeem, niet iets waar jij als dochter of zoon alleen voor opdraait.

En ja, dat voelt oneerlijk. Je hebt weken meegeleefd met de revalidatie, je bent blij dat ze naar huis mag, en dan blijkt het thuis niet geregeld. Ik zit met enige regelmaat bij families aan tafel op zo'n moment, en de onmacht is groot. Maar er is bijna altijd een route. Er zijn er zelfs vier, en meestal is de oplossing een combinatie.

Hieronder loop ik de routes met je langs. Komt het ontslag snel dichterbij, pak stap 1 en 2 dan vandaag nog tegelijk op: bespreek het ontslagplan met de instelling en vraag direct zorgbemiddeling aan bij de zorgverzekeraar. Is er ook niet-medische ondersteuning nodig, meld je dan tegelijk bij de gemeente. Begin waar mogelijk met de verzekerde en gemeentelijke routes, omdat die zorg geheel of grotendeels publiek wordt vergoed. Houd er wel rekening mee dat voor sommige Wmo- en Wlz-zorg een eigen bijdrage kan gelden. Particuliere zorg kan ondertussen tijdelijk de momenten overbruggen die niet kunnen wachten.

Zolang je naaste nog in het ziekenhuis of de revalidatie zit, ligt hier je sterkste kaart. Vraag direct een gesprek met de transferverpleegkundige, de behandelaar of de zorgcoördinator. Zeg concreet: “Mijn moeder kan alleen veilig naar huis als de verzorging geregeld is. Er is nu geen thuiszorg beschikbaar en wij kunnen dat niet structureel overnemen. Welke veilige overbrugging regelt u vóór het ontslag?”

Benoem daarbij precies waarbij ze hulp nodig heeft: opstaan, lopen, toiletgang, wassen, aankleden, medicatie, wondzorg, eten of toezicht. Vraag om een schriftelijk ontslag- en overbruggingsplan. Vanuit een instelling hoort de transferfunctie mee te zoeken naar passende vervolgzorg, en zo nodig de zorgverzekeraar in te schakelen.

Kan ze om medische redenen nog niet verantwoord thuis verblijven, dan kan de arts beoordelen of tijdelijk verblijf in een zorginstelling (eerstelijnsverblijf) nodig en mogelijk is. Dat is een kortdurende plek om verder aan te sterken, geïndiceerd door de arts en vergoed door de zorgverzekeraar. Meer daarover verderop, bij het stuk over wanneer thuis echt niet verantwoord is.

Dit is de stap die de meeste families overslaan, terwijl hij het meest oplevert. Je zorgverzekeraar heeft een zorgplicht: loopt de wachttijd op, dan moet de verzekeraar actief bemiddelen naar een aanbieder die wél kan starten. Die zorgbemiddeling is gratis en geldt ongeacht je soort polis.

Bel het klantnummer op de zorgpas en vraag expliciet naar “zorgbemiddeling wijkverpleging”. Gebruik ongeveer deze woorden: “Mevrouw komt na revalidatie naar huis en heeft direct wijkverpleging nodig. Alle benaderde aanbieders hebben een zorgstop. Ik doe een beroep op uw zorgplicht en wil dat u vandaag actief bemiddelt naar beschikbare zorg.” Vraag om een dossiernummer, de naam van de medewerker en een schriftelijke terugkoppeling.

Twee dingen die goed zijn om te weten, want ze halen drempels weg. Voor wijkverpleging heb je geen verwijzing van de huisarts nodig, en het zit in het basispakket zonder eigen risico. De wijkverpleegkundige bepaalt zelf welke zorg nodig is (de indicatie). Voor wijkverpleging geldt een maximaal aanvaardbare wachttijd van zes weken, maar je hoeft niet eerst zes weken te wachten voordat je om zorgbemiddeling vraagt. Kan geen enkele aanbieder starten op het moment dat de zorg thuis nodig is, neem dan direct contact op met de zorgverzekeraar. Zeker bij ontslag uit een ziekenhuis of revalidatiecentrum kan zes weken wachten geen praktische oplossing zijn. Hoe wijkverpleging werkt en hoe je het aanvraagt, lees je in het artikel over wijkverpleging uitgelegd.

Niet alles wat er thuis nodig is, is medische zorg. Voor huishoudelijke hulp, begeleiding, maaltijden, een woningaanpassing, een personenalarm of ondersteuning van mantelzorgers ben je bij de gemeente, via de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning). Bel het Wmo-loket of het sociale wijkteam en vraag, vanwege het naderende ontslag, om een spoedbeoordeling.

Vraag daarbij meteen om gratis onafhankelijke cliëntondersteuning. Dat is iemand die kosteloos met je meedenkt en je wegwijs maakt in de regels, precies op het moment dat je hoofd er niet naar staat. De gemeente moet de persoonlijke situatie onderzoeken. Wat je van de Wmo mag verwachten, en wat je doet als de gemeente nee zegt, staat in het artikel over wat de Wmo is.

De Wet langdurige zorg (Wlz) is meestal niet de snelle, tijdelijke oplossing na een val of revalidatie. De Wlz komt in beeld als iemand blijvend permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig heeft. Denk aan vergevorderde dementie of ernstige lichamelijke beperkingen, waarbij iemand zelf niet meer op tijd hulp kan inschakelen. Het CIZ beoordeelt of iemand aan die voorwaarden voldoet.

Twijfel je of de zorgvraag inmiddels structureel zo zwaar is geworden, doe dan de Wlz-check of bespreek het met een cliëntondersteuner. Onthoud vooral: de Wlz is bedoeld voor een blijvende behoefte aan permanent toezicht of 24-uurszorg in de nabijheid, dus niet voor tijdelijk herstel na een ontslag. Hoe de CIZ-indicatie werkt, lees je in het artikel over de CIZ-indicatie.

Soms is de verzekerde route precies genoeg, en dan zeg ik dat ook gewoon. Maar komt de wijkverpleging niet snel genoeg op gang en kun je de zorg thuis niet zelf volhouden, dan kan tijdelijke particuliere zorg de brug zijn tot de reguliere zorg wél start. Denk aan één of enkele vaste zorgmomenten per dag: hulp bij het opstaan en wassen 's ochtends, of toezicht op de medicatie.

Zorgbaar is zelf geen thuiszorgorganisatie. We helpen families in heel Nederland om, als de reguliere thuiszorg nog niet beschikbaar is, zelf snel een passende zelfstandige verpleegkundige of verzorgende te vinden, ook vanaf één uur per dag. Veel aanbieders starten pas vanaf blokken van zes of twaalf uur; juist bij een overbrugging is één goed getimed moment vaak precies wat er nodig is. En we kijken altijd eerst of een verzekerde of gemeentelijke oplossing mogelijk is, want die zorg wordt geheel of grotendeels publiek vergoed.

Leg bij particuliere inzet vooraf een paar dingen duidelijk vast:

• welke handelingen precies nodig zijn;
• of daarvoor een bevoegde verpleegkundige of verzorgende nodig is;
• wie de medicatie en medische bijzonderheden overdraagt;
• wat het uurtarief is en wat de minimale inzet is;
• of je zorgverzekeraar er eventueel iets aan vergoedt.

Belangrijk om te weten: particuliere zorg kan zowel praktische ondersteuning als persoonlijke verzorging én verpleegkundige zorg omvatten. Het verschil met de reguliere route zit in de financiering en organisatie, niet automatisch in het deskundigheidsniveau. Bij wondzorg, injecties, complexe medicatie of een instabiele gezondheid moet de ingezette zorgverlener wel aantoonbaar bevoegd en bekwaam zijn, en hoort er een goede medische overdracht te zijn met duidelijke afspraken over wie waarvoor verantwoordelijk is. Hoe particuliere zorg naast de wijkverpleging kan lopen, lees je in particuliere zorg naast wijkverpleging, en wat het kost in wat kost particuliere thuiszorg.

Er is een situatie waarin naar huis gaan gewoon niet kan, en het is belangrijk dat je dat durft te benoemen. Kan je moeder niet zelfstandig opstaan, naar het toilet, veilig lopen of haar noodzakelijke medicatie innemen, en is er niemand die dat kan opvangen? Meld dan helder aan de arts dat het thuis feitelijk niet uitvoerbaar en onveilig is. Zeg niet uit noodzaak dat “wij het voorlopig wel oplossen” als je dat in werkelijkheid niet vol kunt houden. Ik zie families zichzelf voorbijlopen, en daar is uiteindelijk niemand mee geholpen.

In dat geval kan eerstelijnsverblijf de oplossing zijn: een tijdelijke plek om verder aan te sterken, door de arts geïndiceerd. Is je naaste al thuis en ontstaat er een acuut onveilige situatie, bel dan de huisarts of buiten kantooruren de huisartsenpost. Bij direct levensgevaar bel je 112.

Eerlijk: ik kan je geen garantie geven dat er morgen overal in het land iemand voor de deur staat, en iedereen die dat wél belooft, zou ik wantrouwen. Wat ik wél kan, is met je meekijken. Omdat particuliere zorg die je zelf betaalt niet afhankelijk is van een indicatie of van gecontracteerde wijkzorgcapaciteit, kan een inzet vaak sneller worden georganiseerd. Of dat binnen enkele dagen lukt, hangt af van de zorgvraag en de beschikbaarheid van passende zorgverleners in jullie regio.

Doe hieronder de gratis check, of bel me even. Dan kijk ik eerst welke verzekerde of gemeentelijke route in jullie situatie past, en als een particuliere overbrugging zinvol is, help ik je een passende zorgverlener te vinden. Geen verkooppraat, gewoon een verpleegkundige die weet hoe dit systeem werkt en het even voor je vertaalt.

Voor de regelingen en normen in dit artikel heb ik me gebaseerd op deze officiële bronnen:

• Rijksoverheid, verpleging en verzorging thuis (wijkverpleging) (geen verwijzing nodig, basispakket, geen eigen risico, wijkverpleegkundige indiceert).
• Rijksoverheid, wachttijden en zorgbemiddeling (recht op zorgbemiddeling bij te lange wachttijd, maximale toegangstijd wijkverpleging van zes weken).
• Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), zorgplicht bij te lange wachttijden (de zorgverzekeraar moet actief bemiddelen naar een alternatieve aanbieder).
• Regelhulp (ministerie van VWS), tijdelijk verblijf in een zorginstelling (eerstelijnsverblijf, geïndiceerd door de arts, vergoed door de zorgverzekeraar).
• Regelhulp (ministerie van VWS), wat is de Wmo (gemeentelijke ondersteuning, onafhankelijke cliëntondersteuning is kosteloos).